Tôi gặp nhiều phụ nữ ở tuổi ngoài ba mươi lăm, bốn mươi, đến một ngày tự nhiên thấy mình lạ hẳn đi. Đang ngồi yên mà mặt bốc nóng bừng lên, đêm ngủ chập chờn, sáng dậy người uể oải như chưa hề nghỉ. Kinh nguyệt lúc sớm lúc muộn, lúc ít lúc nhiều. Rồi tự nhiên hay cáu, một chuyện nhỏ của con cũng đủ làm mình bực dọc cả buổi. Nhiều chị hoang mang, nghĩ hay là mình bệnh gì nặng, hay là mình sắp già rồi.
Hôm nay tôi muốn ngồi xuống nói chuyện với các bạn thật bình tĩnh về giai đoạn này – cái giai đoạn mà y học gọi là tiền mãn kinh. Tôi tin rằng khi các bạn hiểu đúng chuyện gì đang xảy ra trong cơ thể mình, thì phần lớn nỗi sợ sẽ tự tan. Bởi vì rất nhiều khi, chúng ta sợ không phải vì chuyện đáng sợ, mà vì chúng ta không hiểu nó.
Cơ thể đang nói gì với các bạn
Trước hết tôi muốn nói về phần thân, để các bạn thấy những dấu hiệu kia không phải ngẫu nhiên, cũng không phải các bạn tự nghĩ ra.
Vẻ đẹp, giấc ngủ, tâm trạng, cả sự tươi tắn của người phụ nữ – phần lớn được điều phối bởi hai loại hormone: estrogen và progesterone. Tôi vẫn ví estrogen như một bà giám đốc điều hành toàn bộ sức khỏe và nhan sắc của người phụ nữ. Suốt tuổi thanh xuân, hai hormone này dồi dào và nhịp nhàng. Nhưng bước vào tiền mãn kinh, buồng trứng bắt đầu làm việc thất thường, hai hormone ấy không còn ổn định nữa – lúc lên lúc xuống, dao động như con sóng.
Và mỗi lần con sóng ấy chao đảo, cơ thể lập tức lên tiếng. Estrogen tụt xuống thì bốc hỏa, đổ mồ hôi đêm, da khô, khô hạn. Progesterone tụt xuống thì khó ngủ, dễ lo âu, người bồn chồn. Cả hai cùng thất thường thì kinh nguyệt rối loạn, khi thưa khi mau. Tôi muốn các bạn nhớ điều này: rất nhiều khi người phụ nữ cáu không phải vì họ khó tính – mà là vì hormone đang nói thay cho họ. Các bạn không hư, không yếu đuối, không “tự dưng khó ở”. Cơ thể các bạn đang đi qua một khúc chuyển mà mọi người phụ nữ trên đời đều phải đi qua.
Vì sao ngày càng nhiều người đến sớm
Có một điều tôi thấy đáng nói. Ngày trước, người ta hay nghĩ tiền mãn kinh là chuyện của tuổi bốn mươi lăm, năm mươi. Nhưng thực tế tôi quan sát thì bây giờ có người mới ba mươi lăm, ba mươi tám tuổi đã có dấu hiệu. Nghĩa là rất nhiều phụ nữ đang còn lo sự nghiệp, còn nuôi con nhỏ, đã phải đối diện với những thay đổi này.
Vì sao lại đến sớm như vậy? Câu trả lời khiến nhiều người bất ngờ: phần lớn không phải do trời bắt tội, mà do stress – sự căng thẳng triền miên trong tâm.
Tôi xin giải thích thật giản dị. Khi cơ thể rơi vào căng thẳng kéo dài, nó kích hoạt một bản năng sống còn rất cổ xưa: dồn nguồn lực để sản xuất một loại hormone căng thẳng tên là cortisol, giúp ta “chiến đấu hay bỏ chạy”. Nhưng nguyên liệu để làm ra cortisol lại dùng chung với nguyên liệu làm ra estrogen và progesterone. Khi tâm bất an triền miên, cơ thể coi việc sống còn là ưu tiên số một, nên nó giành hết nguyên liệu cho cortisol, và bỏ đói hai hormone kia.
Thế là nội tiết vốn đã chao đảo theo tuổi, nay lại bị stress vắt kiệt thêm. Con nhỏ, cha mẹ ốm, tiền nong, công việc, những bất hòa không nói ra được – tâm gánh quá nặng, thì thân phải trả giá, và trả sớm hơn lẽ ra. Đây chính là lý do vì sao tôi luôn nói: cùng một tuổi, có người vẫn tươi tắn nhẹ nhõm, có người đã kiệt sức xuống sắc. Khác nhau nhiều khi không nằm ở gen, mà nằm ở gánh nặng trong lòng.
Tâm an thì nội tiết đỡ chao đảo
Tôi luôn nói với chị em một câu mà tôi tin đến tận cùng: thân là cái ngọn, gốc nằm ở tâm. Bốc hỏa, mất ngủ, cáu gắt – đó là ngọn. Còn cái gốc, rất nhiều khi, lại là một nỗi lo không gọi tên được, một sự mệt mỏi tích tụ chưa được nghỉ ngơi.
Và điều đáng sợ nhất là nó không dừng lại, mà cuộn thành một cái vòng xoắn. Tâm bất an khiến ta khó ngủ. Mất ngủ lại làm cortisol tăng cao hơn. Cortisol cao hơn lại càng vắt kiệt nội tiết, khiến người mệt, kém sắc, dễ tủi thân và cáu gắt hơn – rồi chính sự cáu gắt mệt mỏi đó lại làm tâm thêm bất an. Cứ thế xoáy xuống.
Một cái vòng xoắn như vậy, các bạn không thể cắt nó bằng một viên thuốc hay một hũ kem. Muốn cắt, phải bắt đầu từ nơi nó khởi sinh – từ tâm. Tôi không nói tâm an thì mọi thứ tự khỏi; tuổi tác là tuổi tác, nội tiết vẫn sẽ giảm dần theo thời gian, đó là quy luật tự nhiên. Nhưng khi tâm bình an, cơ thể được ưu tiên nuôi dưỡng lại nội tiết thay vì dồn hết cho cortisol, thì con sóng ấy sẽ bớt chao đảo dữ dội. Giai đoạn chuyển sẽ đi qua êm hơn, dịu hơn.
Đồng hành với giai đoạn này, một cách nhẹ nhàng
Nói “chăm mình” nghe có vẻ trừu tượng, nên tôi muốn nói cho thật cụ thể, để tối nay các bạn đã có thể bắt đầu.
Việc đầu tiên và quan trọng nhất là ngủ. Một giấc ngủ sâu, đi ngủ trước mười một giờ đêm, là liều thuốc bổ nội tiết tốt nhất mà lại không tốn một đồng. Khi các bạn ngủ đủ, cortisol hạ xuống, cơ thể mới có cơ hội phục hồi. Hãy bắt đầu bằng những việc nhỏ: tắt điện thoại sớm hơn nửa tiếng, để căn phòng tối và yên, cho phép mình buông bớt những lo nghĩ chưa cần giải quyết ngay trong đêm.
Việc thứ hai là học cách buông. Phụ nữ vốn hay ôm vào lòng quá nhiều – lo cho chồng, cho con, cho cha mẹ hai bên, rồi cuối cùng mới đến mình mà thường chẳng còn sức. Tôi không bảo các bạn ngừng yêu thương ai. Tôi chỉ mong các bạn để dành lại cho mình một phần. Mỗi ngày một quãng ngắn để thở chậm, để đi bộ, để ngồi yên – đó không phải ích kỷ, đó là cách nạp lại năng lượng để còn lo cho người khác được lâu dài.
Việc thứ ba là chăm phần thân cho đúng. Vận động đều đặn mỗi ngày một chút cho cơ thể ra mồ hôi nhẹ, dù chỉ mười lăm phút đi bộ cũng quý. Ăn uống thiên về rau xanh, cá, các loại hạt lành, bớt đường, bớt tinh bột trắng, bớt rượu bia và cà phê. Khi cái gốc tâm đã được chăm, thì việc chăm phần thân mới thật sự phát huy. Tâm an thì thân khỏe, thân khỏe thì tâm lại càng an – đây là một vòng xoắn đi lên, ngược hẳn với cái vòng xoắn đi xuống lúc nãy.
Và tôi cũng muốn nói thẳng một điều: nếu các bạn thấy dấu hiệu quá nặng, mất ngủ triền miên, kinh nguyệt bất thường kéo dài, người mệt lả – thì đừng ngại đi khám. Bác sĩ sẽ giúp các bạn nhìn rõ cơ thể mình đang cần gì. Chăm mình từ tâm và đi khám khi cần, hai việc đó không mâu thuẫn, mà bổ trợ cho nhau.
Lời nhắn cuối
Tôi mong các bạn nhớ cho một điều sau bài viết này: tiền mãn kinh không phải là một dấu chấm hết. Nó chỉ là một khúc chuyển của cuộc đời – cái khúc mà cơ thể, sau mấy chục năm gánh vác, khẽ gõ cửa nhắc các bạn rằng đã đến lúc quay về chăm chính mình.
Sau mãn kinh, người phụ nữ vẫn còn cả hai ba mươi năm phía trước. Hai ba mươi năm ấy có thảnh thơi hay không, phần lớn được gieo từ chính giai đoạn này – từ cách các bạn hiểu và đối đãi với thân mình ngay bây giờ. Nên tôi mong các bạn đừng sợ, đừng hoang mang, và nhất là đừng tự trách mình vì những đổi thay ngoài ý muốn.
Nếu hôm nay các bạn chỉ làm được một điều cho chính mình, thì xin đừng vội mua thêm một món gì cả. Hãy cho phép mình được nghỉ, được ngủ, được buông xuống một chút gánh nặng trong lòng. Người phụ nữ nào biết lắng nghe cơ thể và chăm cái tâm của mình trong giai đoạn này, người ấy sẽ đi qua nó một cách an lành. Các bạn xứng đáng được khỏe, được đẹp, và trước hết, được an.
Để lại một bình luận