Tôi gặp rất nhiều phụ nữ đến một giai đoạn nào đó của cuộc đời – thường là quanh tuổi ba mươi lăm – tự nhiên thấy trong người khác lạ. Ngủ không ngon, sáng dậy mệt mỏi dù chẳng làm gì nặng. Tóc rụng nhiều hơn, da xỉn đi, cân nặng cứ nhích lên dù ăn uống đã kiêng khem. Rồi tâm trạng thất thường, sáng nắng chiều mưa, dễ cáu vô cớ. Đi khám chỗ này chỗ kia mà vẫn không gọi được tên cho rõ ràng cái đang xảy ra với mình.
Hôm nay tôi muốn chia sẻ với các bạn một góc nhìn để hiểu chuyện đó, và quan trọng hơn là để chăm cho đúng. Vì tôi thấy nhiều chị em chăm sai chỗ – dồn công dồn của vào phần ngọn, mà cái gốc thì để nguyên. Muốn hiểu cho đúng, chúng ta phải bắt đầu từ hai cái tên: estrogen và progesterone.
Hai nhạc trưởng điều phối sức khỏe và nhan sắc phụ nữ
Trong cơ thể người phụ nữ có nhiều tuyến nội tiết, nhưng hai hormone quan trọng nhất với chị em là estrogen và progesterone. Tôi vẫn ví hai chất này như hai người nhạc trưởng điều phối cả một dàn nhạc – từ làn da, mái tóc, vóc dáng, giấc ngủ, cho đến tâm trạng và ham muốn. Chính chúng làm nên những đặc điểm rất nữ của các bạn từ tuổi dậy thì.
Khi hai nhạc trưởng ấy làm việc nhịp nhàng, mọi thứ vào guồng: da căng sáng, tóc chắc, ngủ sâu, tinh thần phơi phới, vóc dáng cân đối. Nhưng nội tiết không phải là thứ đứng yên. Nó thay đổi qua từng chặng của đời người. Dồi dào nhất ở tuổi thanh xuân, rối loạn một phen khi sinh nở, giảm nhẹ khi bước sang trung niên, giảm mạnh ở tiền mãn kinh, rồi gần như ngừng hẳn khi mãn kinh. Ngay trong một tháng, nó cũng lên xuống theo chu kỳ kinh nguyệt.
Tôi muốn các bạn nhớ điều này, vì hiểu được nó thì mình bớt hoảng: những đổi thay trong người các bạn qua các giai đoạn không phải vì trời bắt tội, mà là hai nhạc trưởng đang chỉnh lại bản nhạc. Việc của chúng ta là hiểu để đồng hành, chứ không phải hoảng sợ hay đổ lỗi cho bản thân.
Cơ thể lên tiếng như thế nào khi mất cân bằng
Vậy làm sao biết nội tiết đang mất cân bằng? Cơ thể lên tiếng, và nó lên tiếng qua chính những thứ chị em hay buồn phiền nhất.
Đầu tiên thường là giấc ngủ – khó vào giấc, ngủ chập chờn, dễ tỉnh, sáng dậy uể oải kéo dài. Rồi kinh nguyệt rối loạn, khi thưa khi mau, khi ngắn khi dài. Rồi da xỉn nám, tóc rụng và khô, móng yếu dễ gãy. Mỡ tích lại ở vùng bụng dù ăn không nhiều, vì cơ thể chuyển hóa năng lượng kém đi chứ không phải vì các bạn lười. Rồi đầu óc như có sương mù, hay quên, khó tập trung. Rồi cáu gắt, tủi thân, ham muốn giảm sút, ngại gần gũi.
Tôi muốn nói một câu để các bạn thương mình hơn: rất nhiều khi người phụ nữ cáu không phải vì họ khó tính – mà là vì hormone đang nói thay cho họ. Người thân nhìn vào tưởng mình đổi tính, mình khó ở, nhưng bên trong là cả một hệ nội tiết đang chao đảo. Hiểu được điều này, các bạn sẽ bớt tự trách, và người quanh mình cũng bớt trách oan cho các bạn.
Ở đây tôi cũng muốn nói thẳng một điều thuộc về sự an toàn: nếu kinh nguyệt rối loạn kéo dài, ra máu bất thường, hay các bạn sờ thấy khối bất thường – thì đừng tự đoán, đừng tự mua thứ này thứ kia về dùng. Hãy đi khám ở cơ sở y tế để được kiểm tra cho rõ ràng. Chăm nội tiết là chuyện của lối sống dài hơi, nhưng những dấu hiệu bất thường thì cần bác sĩ nhìn tận nơi.
Kẻ phá nội tiết mạnh nhất, mà ít người ngờ tới
Đến đây câu hỏi quan trọng nhất xuất hiện: điều gì phá nội tiết của phụ nữ mạnh nhất? Câu trả lời khiến nhiều người bất ngờ. Nó không phải thức ăn, cũng không phải tuổi tác đơn thuần, mà chính là căng thẳng triền miên trong tâm.
Tôi xin giải thích cơ chế thật giản dị để các bạn thấy nó thật đến mức nào. Khi cơ thể rơi vào căng thẳng kéo dài, nó kích hoạt một bản năng sống còn rất cổ xưa: dồn nguồn lực để sản xuất một loại hormone căng thẳng tên là cortisol, để mình “chiến đấu hay bỏ chạy”. Nhưng nguyên liệu để làm ra cortisol lại dùng chung với nguyên liệu làm ra estrogen và progesterone. Khi tâm bất an triền miên, cơ thể coi sống còn là ưu tiên số một, nên nó giành hết nguyên liệu cho cortisol, và bỏ đói hai hormone nhan sắc kia.
Kết quả là estrogen và progesterone tụt xuống, và cả chuỗi domino đổ theo: mỡ bụng dày lên, kinh nguyệt rối loạn, da xấu đi, mất ngủ, tâm trạng cáu kỉnh. Đây cũng là lý do vì sao tôi thấy ngày càng nhiều phụ nữ bước vào tiền mãn kinh rất sớm – có người mới ba mươi lăm, ba mươi tám tuổi đã có dấu hiệu. Họ không xuống sắc nhanh vì trời bắt tội, mà vì những năm tháng căng thẳng chồng chất: con nhỏ, cha mẹ ốm, tiền nong, công việc, những bất hòa không nói ra được.
Điều khiến tôi trăn trở nhất là chuyện này không dừng lại, mà cuộn thành một cái vòng xoắn. Tâm bất an khiến ta khó ngủ. Mất ngủ lại làm cortisol tăng cao hơn. Cortisol cao hơn lại càng vắt kiệt nội tiết, khiến người mệt mỏi, kém sắc, dễ tủi thân – rồi chính sự cáu gắt mệt mỏi đó lại làm tâm thêm bất an. Cứ thế xoáy xuống. Một cái vòng xoắn như vậy, các bạn không thể cắt nó bằng một hũ kem hay một viên thuốc.
Nâng đỡ nội tiết một cách tự nhiên
Vậy chăm cho đúng là chăm thế nào? Tôi luôn nói với chị em một câu mà tôi tin đến tận cùng: thân là cái ngọn, gốc nằm ở tâm. Da nám, tóc rụng, mất ngủ – đó là ngọn. Còn cái gốc, rất nhiều khi, lại là một nỗi lo không gọi tên được. Muốn cắt vòng xoắn, phải bắt đầu từ nơi nó khởi sinh. Tôi xin nói cho thật cụ thể, để tối nay các bạn đã có thể làm được.
Việc đầu tiên và quan trọng nhất là ngủ. Một giấc ngủ sâu, đi ngủ trước mười một giờ đêm, là liều thuốc bổ nội tiết tốt nhất mà lại không tốn một đồng. Khi các bạn ngủ đủ, cortisol hạ xuống, cơ thể mới có cơ hội phục hồi và tự cân đối lại hormone. Hãy bắt đầu bằng việc nhỏ: tắt điện thoại sớm hơn nửa tiếng, để phòng tối và yên, buông bớt những lo nghĩ chưa cần giải quyết ngay trong đêm.
Việc thứ hai là giảm căng thẳng, học cách buông. Phụ nữ vốn hay ôm vào lòng quá nhiều – lo cho chồng, cho con, cho cha mẹ hai bên, rồi cuối cùng mới đến mình. Tôi không bảo các bạn ngừng yêu thương ai. Tôi chỉ mong các bạn dành lại cho mình một phần. Mỗi ngày một quãng ngắn để thở chậm, đi bộ, ngồi yên, làm việc khiến mình vui – đó không phải ích kỷ, đó là cách nạp lại năng lượng.
Việc thứ ba là ăn cho nội tiết. Cơ thể cần nguyên liệu để làm ra hormone, mà nguyên liệu ấy phần nhiều là chất béo lành. Vậy nên các bạn đừng sợ mỡ một cách cực đoan – hãy chọn chất béo tốt từ cá béo, các loại hạt, dầu thực vật lành mạnh. Ăn nhiều rau xanh, củ quả nhiều màu sắc để cơ thể có đủ chất chống oxy hóa. Bớt đường, bớt tinh bột trắng, bớt rượu bia và cà phê, vì những thứ đó làm rối thêm nhịp hormone.
Việc thứ tư là vận động. Mỗi ngày một chút cho cơ thể ra mồ hôi nhẹ, dù chỉ mười lăm phút, cũng giúp máu huyết lưu thông, giúp buồng trứng làm việc ổn hơn và giúp ngủ ngon hơn. Không cần tập nặng, chỉ cần đều đặn.
Và cái gốc của tất cả, là chăm cái tâm. Trong bốn việc trên, việc nào cũng dễ hơn khi lòng mình nhẹ. Tôi gặp rất nhiều phụ nữ giỏi giang nhưng lúc nào cũng thấy mình chưa đủ tốt, chưa đủ đẹp, chưa tròn vai. Chính những lời tự trách thầm lặng ấy là một nguồn stress âm ỉ nuôi cái vòng xoắn mỗi ngày. Đầu tiên mình phải yêu mình trước, có yêu được mình thì mới yêu được người khác. Khi tâm an, thân mới khỏe; thân khỏe thì tâm lại càng an – đó là một vòng xoắn đi lên, ngược hẳn với cái vòng xoắn đi xuống lúc nãy.
Lời nhắn cuối
Tôi mong sau bài viết này, các bạn nhớ cho hai điều. Một là, nội tiết là gốc của sức khỏe và nhan sắc phụ nữ – và tâm an là gốc của nội tiết. Bao nhiêu lớp kem phủ lên mặt cũng không thay được một hệ nội tiết khỏe mạnh từ bên trong, và một hệ nội tiết khỏe mạnh lại bắt đầu từ giấc ngủ, từ sự buông bỏ, từ bữa ăn và bước chân mỗi ngày, chứ không chỉ từ một viên thuốc.
Hai là, hiểu cơ thể mình không phải để lo lắng thêm, mà để bớt trách mình và chăm mình đúng chỗ. Nếu hôm nay các bạn chỉ làm được một điều cho mình, thì xin đừng vội mua thêm món gì cả. Hãy cho phép mình được nghỉ, được ngủ, được buông xuống một chút gánh nặng trong lòng. Còn khi cơ thể có dấu hiệu bất thường, hãy đến với bác sĩ để được nhìn cho rõ. Các bạn xứng đáng được khỏe, được đẹp, và trước hết, được an.
Để lại một bình luận