Tài chính cá nhân – một phần của sự viên mãn

Tôi để ý một điều khá lạ: người ta thường ngại nói chuyện tiền bạc, coi đó là chuyện tế nhị, có phần thô kệch. Nhưng rồi chính chuyện tiền bạc lại là thứ khiến người ta mất ngủ nhiều nhất, cãi vã nhiều nhất, và lo lắng âm ỉ nhất. Có những gia đình đầy đủ cả về vật chất mà trong lòng vẫn nơm nớp; lại có những gia đình không dư dả gì nhưng lúc nào cũng nhẹ nhõm, an tâm. Sự khác nhau ấy, tôi nghiệm ra, phần lớn không nằm ở chỗ họ kiếm được bao nhiêu, mà ở chỗ họ làm chủ đồng tiền đến đâu.

Hôm nay tôi muốn chia sẻ với các bạn một góc nhìn mà tôi tin là rất quan trọng, nhưng ít người chịu ngồi xuống nói cho tử tế: tài chính cá nhân không phải chuyện của người giàu, mà là một phần của sự viên mãn của bất kỳ ai. Và với người phụ nữ – người thường giữ vai tay hòm chìa khóa trong nhà – thì đây lại càng là một cái nghề cần học.

Năm tài sản của một đời người, và vị trí của tài chính

Tôi hay nói với các bạn rằng một đời người có năm tài sản lớn: sức khỏe, gia đình, bạn bè, công việc và tài chính. Một người viên mãn là người giữ được thế cân bằng giữa năm thứ ấy, chứ không phải người dồn hết cả đời vào một thứ rồi bỏ mặc bốn thứ còn lại.

Tài chính là một trong năm tài sản đó – không phải thứ quan trọng nhất, nhưng cũng tuyệt đối không phải thứ có thể coi thường. Bởi vì tài chính có một đặc tính riêng: khi nó vững, nó lặng lẽ nâng đỡ cả bốn tài sản kia. Có một khoản dự phòng thì lúc ốm đau các bạn mới yên tâm chữa bệnh – đó là sức khỏe. Không phải chạy vạy vay mượn thì vợ chồng con cái mới bớt căng thẳng với nhau – đó là gia đình. Còn khi tài chính bấp bênh, nó cũng lặng lẽ kéo cả bốn thứ kia đi xuống theo. Tiền bạc túng thiếu làm người ta cáu gắt với nhau, làm người ta mất ăn mất ngủ, làm người ta không dám nghỉ ngơi dù thân đã kiệt.

Cho nên tôi muốn các bạn nhìn tài chính đúng vị trí của nó: không phải mục đích cuối cùng của đời người, mà là một cái nền. Nền có vững thì căn nhà mới đứng yên được.

Người phụ nữ – tay hòm chìa khóa của gia đình

Trong hầu hết các gia đình Việt, người giữ tiền, người cân đối chi tiêu, người lo từng đồng chợ búa đến chuyện học hành của con – thường là người phụ nữ. Các cụ ta gọi đó là tay hòm chìa khóa, và tôi thấy cái tên ấy rất đúng: người phụ nữ chính là người quản lý tài chính thực tế của cả nhà, dù ít khi được gọi bằng cái tên trang trọng ấy.

Đây là một trách nhiệm lớn, nhưng cũng là một sức mạnh lớn. Bởi vì một người phụ nữ biết quản đồng tiền khéo có thể làm cho một gia đình thu nhập vừa phải vẫn sống ung dung, con cái đủ đầy, tương lai có phần dành dụm. Ngược lại, dù chồng có kiếm được nhiều đến đâu mà đồng tiền không được cầm cương, thì tiêu vẫn cứ hết, và cái lo vẫn cứ còn.

Tôi nói điều này không phải để đặt thêm gánh nặng lên vai chị em, mà để các bạn thấy: kỹ năng quản lý tài chính không phải thứ xa xỉ dành cho chuyên gia, mà là một kỹ năng sống mà chính các bạn – người đang cầm chìa khóa – cần và xứng đáng được học cho tử tế.

Vững tài chính không phải là giàu, mà là chủ động và an tâm

Đây là chỗ tôi muốn các bạn dừng lại lâu một chút, vì rất nhiều người hiểu nhầm. Vững tài chính không có nghĩa là phải giàu. Tôi biết những người có rất nhiều tiền nhưng chưa bao giờ thấy đủ, lúc nào cũng lo, cũng thiếu. Và tôi cũng biết những người thu nhập bình thường nhưng sống rất thảnh thơi, vì họ biết rõ mình có gì, cần gì, và tháng sau sẽ ra sao.

Sự khác nhau ấy có một cái tên: chủ động. Người vững tài chính là người chủ động với đồng tiền của mình – họ biết tiền vào từ đâu, tiền ra vào việc gì, có một khoản để dành cho lúc bất trắc, và không bị bất ngờ bởi những khoản chi lẽ ra đã lường trước được. Còn người không vững, dù có nhiều hay ít, đều sống trong thế bị động: tiền đến rồi đi mà không hiểu vì sao, và mỗi biến cố nhỏ cũng làm cả nhà chao đảo.

Cho nên đích đến mà tôi muốn các bạn hướng tới không phải là hai chữ “giàu có” – đó là một hành trình dài và tùy duyên mỗi người. Đích đến giản dị và trong tầm tay hơn nhiều, là hai chữ an tâm: an tâm vì mình đang làm chủ, chứ không bị đồng tiền dắt đi.

Vài nguyên tắc nền, giản dị mà bền

Tôi không phải người đi phím cho các bạn chỗ này chỗ kia sinh lời, và tôi cũng khuyên các bạn đừng tin bất kỳ ai hứa hẹn lợi nhuận chắc chắn – cái gì đến quá dễ thì thường đi cũng rất nhanh. Thứ tôi muốn trao là vài nguyên tắc gốc, đơn giản đến mức ai cũng làm được, nhưng bền đến mức làm nền cho cả đời.

Nguyên tắc thứ nhất, và là gốc của mọi thứ: chi ít hơn kiếm. Nghe hiển nhiên, nhưng đây chính là chỗ phần lớn người ta vấp. Còn một đồng dư ra mỗi tháng, dù nhỏ, thì tài chính của các bạn đang đi lên. Tiêu vượt quá kiếm, dù chỉ chút ít, thì dù thu nhập cao đến đâu rồi cũng đến lúc kiệt.

Nguyên tắc thứ hai: để dành trước, tiêu sau. Phần lớn chúng ta làm ngược – tiêu cho hết đã, còn lại mới để dành, và thường là chẳng còn gì để dành. Hãy đảo lại: mỗi khi có thu nhập, trích ra một phần cất đi trước, rồi mới sống bằng phần còn lại. Chỉ một thay đổi thứ tự nhỏ ấy thôi cũng làm thay đổi cả cục diện.

Nguyên tắc thứ ba: có một quỹ dự phòng. Đời sống không ai nói trước được – ốm đau, hỏng hóc, mất việc, những khoản bất ngờ. Một khoản dành riêng cho lúc ngặt nghèo chính là tấm đệm để những cú va của cuộc đời không hất cả nhà xuống. Đây là khoản mua lấy sự an tâm mà tôi vừa nói.

Nguyên tắc thứ tư: tránh nợ tiêu dùng. Vay để làm ăn, để tạo ra giá trị là một chuyện; nhưng vay để mua những thứ hưởng thụ mà mình chưa đủ khả năng lại là một cái bẫy êm ái. Nó cho ta cảm giác sung túc trong chốc lát, rồi bắt ta trả lãi bằng chính sự bình an của những tháng sau.

Nguyên tắc thứ năm: phân biệt cần và muốn. Trước mỗi khoản chi đáng kể, các bạn chỉ cần tự hỏi một câu: đây là thứ mình cần, hay thứ mình muốn? Cần thì cứ chi cho thoải mái. Muốn thì để nó chờ mình một chút – nếu qua vài hôm vẫn thấy đáng, hãy mua; còn nếu cơn thèm đã nguội, thì các bạn vừa giữ lại được một khoản mà chẳng mất gì.

Tiền và tâm an – hai thứ buộc vào nhau

Có một điều tôi luôn nhắc, vì nó là mạch xuyên suốt trong mọi thứ tôi chia sẻ: thân là cái ngọn, gốc nằm ở tâm – và tài chính cũng vậy. Nỗi lo tiền bạc là một trong những nguồn căng thẳng dai dẳng nhất của con người. Nó không ồn ào, nhưng nó âm ỉ suốt ngày đêm, len vào giấc ngủ, làm ta cáu gắt vô cớ, làm nội tiết rối loạn, làm sức khỏe xuống mà ta không gọi được tên. Nhiều chị em mất ngủ triền miên, đi khám ra rối loạn nội tiết – nhưng cái gốc của mất ngủ nhiều khi lại là một khoản nợ chưa biết xoay đâu, một tháng sắp tới chưa biết cân đối thế nào.

Cho nên quản được đồng tiền không chỉ là chuyện của cái ví, mà là chuyện của cái tâm. Khi các bạn chủ động với tài chính, các bạn tháo được một trong những gánh nặng lớn nhất đè lên tinh thần mình. Và ngược lại, một cái tâm bình an, kỷ luật, không bị cuốn theo những cơn thèm muốn nhất thời – chính cái tâm ấy mới giữ cho đồng tiền ở lại. Tiền an thì tâm an, tâm an thì lại giữ được tiền. Đây là một vòng xoắn đi lên, nếu các bạn khởi động nó từ đúng chỗ.

Bắt đầu từ đâu, thật giản dị

Nói nhiều nguyên tắc thế, nhưng tôi mong các bạn đừng thấy nặng nề. Cái nghề làm chủ tài chính cũng như mọi điều tử tế khác – bắt đầu từ những bước rất nhỏ.

Bước đầu tiên, đơn giản đến bất ngờ: ghi chép chi tiêu. Chỉ trong một tháng thôi, các bạn ghi lại xem tiền của mình đi vào những đâu. Không cần phần mềm cầu kỳ, một cuốn sổ hay ghi chú trong điện thoại là đủ. Tôi cam đoan chỉ riêng việc nhìn thấy rõ đồng tiền của mình đang chảy về đâu, các bạn đã tự khắc điều chỉnh được rất nhiều thứ mà chẳng cần ai nhắc. Cái gì được nhìn thấy thì mới quản được.

Bước thứ hai: đặt một mục tiêu nhỏ. Đừng vội mơ những con số lớn khiến mình nản. Hãy bắt đầu bằng một mục tiêu vừa tầm – chẳng hạn để dành được một khoản dự phòng nho nhỏ trong vài tháng tới. Đạt được một mục tiêu nhỏ sẽ cho các bạn niềm tin và đà để đi tiếp. Tài chính vững là chuyện của kỷ luật đều đặn qua năm tháng, không phải chuyện của một cú may mắn.

Lời nhắn cuối

Tôi mong các bạn nhớ cho một điều sau bài viết này: quản được đồng tiền là một phần của việc làm chủ cuộc đời mình. Không phải để giàu cho bằng người, mà để mình được chủ động, được an tâm, được ngủ ngon mà không nơm nớp về ngày mai.

Và cũng như mọi thứ tôi chia sẻ với các bạn, tài chính vững không bắt đầu từ một mẹo làm giàu nào cả – nó bắt đầu từ sự bình an và kỷ luật trong tâm. Một người biết đủ, biết phân biệt cần và muốn, biết để dành trước khi tiêu, người ấy đã nắm trong tay cái gốc rồi. Phần còn lại chỉ là kiên trì làm những việc nhỏ, đều đặn, qua năm tháng.

Nếu hôm nay các bạn chỉ làm được một điều, thì xin đừng vội tìm cách kiếm thêm. Hãy lấy một cuốn sổ, và bắt đầu ghi lại đồng tiền của mình. Người nào biết cầm cương đồng tiền của mình, người ấy đã đặt viên gạch đầu tiên cho một cuộc đời viên mãn hơn – bình an hơn, và tự do hơn.